MVS Murata Vortex Spinner, kısa elyaf iplik üretiminde işgücü maliyetleri, altyapı ve yatırım maliyetinin düşüklüğü nedeniyle ring ipliklerin yerini alıyor.
H. Hyrenbach,
Lauffenmühle GmbH, Almanya
Bu makale, Lauffenmühle GmbH’de kullanılan ilk ve ardından ilave edilen 2 (yakın gelecekte 4 olacak) MVS Murata Vortex Spinner hava-jetli iplik makinasıyla bir yılı aşkın bir süredir yapılan pratik uygulamalar hakkında bilgi vermektedir. Vortex eğirme %100 poliester ve poliester karışımlarının yanı sıra %100 pamuktan yapılan Nm 24-68 ranjındaki kısa elyaf ipliklerin üretiminde kullanılmaktadır.
MVS Vortex İpliklerinin Uygulama Yelpazesi
Lauffenmühle GmbH, Vortex ipliklerini; yuvarlak örme işletmelerine yönelik kullanılan ipliklerin yanı sıra kısa elyaf ipliklerden üretilen teknik kumaşlar, jean ve spor giyim, iş ve koruyucu giysilerin üretiminde kullanmaktadır. Burada, aşağıdaki prensip uygulanmaktadır:
Hava-jetli iplikler sadece ring ipliklere, kompakt ipliklere ve hatta open-end ipliklere oranla herhangi bir avantaja sahipse kullanılmaktadır. En azından nihai ürün üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olmamaları ve kullanışlı olmaları gereklidir.
Avantajları ise şunlardır:
• iplik maliyetleri
• spesifikasyonlara uyum
• düz kumaş veya hazır giyimin kalitesi ve onun gerektirdiği yıkama/kurutma ve giyim rahatlığı
• özel efektlere elverişliliği.
Vortex ve ring iplikler eskiden open-end ipliklerin ilk zamanlarında da olduğu gibi öyle basitçe birbirlerinin yerini alamazlar. Özellikler, altyapı ve proseslerin her aşamasında özel olarak belirlenmelidir. “İyi veya kötü” iplik şeklindeki genel yargıyı terketmek ve onun yerine “istenen amaca uygun iplik” anlayışını benimsemek önemlidir.
Vortex İpliklerinin Farkları
İlk olarak en önemli fark, iplik numarası aralığındadır. Lauffenmühle’deki denemelerden çıkan sonuca göre, Nm 24’ün ideal numara olmadığı yerlerde bu aralık Nm 24 ve 85 arasındadır.
Karışım ipliklere gelince; ring ipliklere kıyasla mukavemet farkı, %100 pamuk ipliklerle olanın oldukça altındadır; bir başka deyişle open-end ipliklerle karşılaştırıldığında Vortex iplikleri çok daha avantajlıdır. Hassas bir ayarla farkın daha da azaltılabileceği varsayılmaktadır. Bu genel farkları değerlendirirken, Vortex ipliklerin öncelikle ring ipliklerin (karde ve penye ring ipliklerin her ikisinin) yerine kullanıldığı göz önüne alınlamalıdır (en azından şimdilik). Vortex, iplik üretiminde işgücü maliyetleri, altyapı ve yatırım maliyetinin düşüklüğü nedeniyle ring ipliklerin yerini alıyor. Ring ipliklere kıyasla tüm bir eğirme prosesi, fitil ve bobin makinaları elimine edilerek kısaltılıyor. Bu da kısa elyaf iplik üretminde daha az “makina” kullanılacağı anlamına geliyor.
Open-end iplikçiliğe kıyasla Vortex iplik üretiminde, çok fazla değişik rotor tipi, açıcı silindir, çıkış düzeleri, diskler gibi elemanlar yoktur. Optimum hammadde kullanımına henüz ulaşılmamıştır. Bununla birlikte ring iplikte olduğu gibi aynı pamuk karışımları ve poliester tipleri çalışılmaktadır.
Makina Teknolojisi
İplik hazırlama sisteminde, 150-200 kat çekimin gerçekleştirildiği yerlerde normal cer makinasıyla birlikte tarağa entegre cer sistemlerinin kullanılması başarılı sonuçlar verdi. Ring iplikçilikteki penye prosesiyle karşılaştırıldığında telef oranı; %100 pamuk iplikler için %8 ve karışım iplikler için %6 oldu. Bu değerler aynı hammadde kullanımı ve 380 m/dak.’lık bir performanstaki iplik kalitesi için geçerlidir. Bununla birlikte sistem halen tam potansiyelinin oldukça gerisindedir (yakın gelecekte 500 m/dak.’lık bir performansa ulaşılacak). Halen taraktan cer makinalarına ve hava-jetli iplik makinasına dek uzanan alanlarda genel bir araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Ring iplik prosesiyle karşılaştırıldığında, yüksek çıkış hızı dışında, daha kısa proses süresi gerçek bir avantaj sağlar. Çok sayıda işgücü ve büyük miktarda yatırım maliyeti gerektiren, çözgü ve atkı iplikleri için yaklaşık 30 kopstan oluşan bir bobin için zayıf ve ince yer gibi iplik hatalarını ortadan kaldırmaya yönelik bobinleme prosesine de Vortex iplik sisteminde gerek yoktur. Aynı argumanlar tüm planlama ve kullanım problemleri konusunda fitil makinaları için de geçerlidir.
Dokuma Üzerindeki Etkileri
Vortex ipliklerinin ring iplikler, kompakt iplikler ve open-end ipliklere kıyasla çok daha az tozuması, dokumaya yönelik çözgü hazırlığında, özellikle de çözgü/konik çözgü işletmelerinde özel bir avantaj sağlamaktadır. 10.000 m/kg olarak duruşlar karşılaştırılabilir bir seviyededir. Bunun anlamı haşıllama için gerekli ön koşulların iyi olmasıdır. Haşıllama için aynı temel yöntemler kullanılabilir (ön ıslatmanın yapılıp yapılmadığına veya haşıllamanın konvansiyonel olarak gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğine bakılmaksızın). Burada yaklaşık %20 oranda daha düşük bir haşıl alma varsayılmaktadır. Sıkma basıncı, sarım gerilimi, temas basıncı, atık nem gibi makina parametreleriyle ilgili konularda da ring iplik veya open-end ipliklerin spesifikasyonları referans olarak kullanılacaktır.
Çözgü Levendi
Kapasite iplik yapısına adapte edilmelidir. Bu, ring veya open-end iplikler için olandan biraz daha yüksektir. Son derece düşük tozuma, çözgü/konik çözgü işletmesinde olduğu gibi haşıllama makinasının kurutma işleminde önemli bir avantajdır. Düşük tüylülükten dolayı ayırma çubuklarının önünde, iplik tabakalarını ayırmak daha kolaydır. Bu da kesinlikle makul iplik kopuş oranlarına ulaşılmasına katkıda bulunur. Haşıl teknesindeki ipliklerin sayısı belirli bir yüzdenin altına düşmemelidir, aksi takdirde büküm riski oluşur. Ring veya open-end ipliklere kıyasla tahar sisteminde şimdiye dek bahsetmeye değer hiçbir fark bulunamamıştır. Lamellerin, gücülerin, çerçevelerin seçimi dokuma makinasına bağlıdır. Makul olan daha hafif lamellerle çalışmaktır. Mevcut rapierli, projektilli, hava-jetli ve çok fazlı dokuma makinalarındaki koşullar veya iplikten beklentiler, Vortex ipliklerinin davranışı konusunda genel, tutarlı bir değerlendirme yapmaya imkan vermeyecek kadar farklıdır.
Bununla birlikte, şurası kesindir ki Vortex iplikleri yukarıda belirtilen tüm atkı atma sistemlerinde, hem çözgü hem atkı atmada, hiçbir sınırlama olmadan çalışılabilir. Dokuma konusunda da oldukça düşük tozuma en dikkat çekici avantajdır. Vortex makinasının bobin yapısı atkı atma işleminde yüksek verimliliğe ulaşılmasını sağlar. İplik bağlama sistemi, ring ve rotor ipliklerininkinin altına düşmeyen kopuş oranlarını mümkün kılar (ön hazırlık sisteminin iyi olması koşuluyla). Lauffenmühle GmbH halen “deneysel veri toplama aşaması”nda iken, Vortex ipliklerine en uygun tepkiyi hangi dokuma sisteminin vereceğine nihai olarak karar vermek mümkün değildi. Bununla birlikte, M8300 çok fazlı dokuma makinası üzerinde yapılan ilk testler çok olumluydu. Hammaddeler incelendiğinde, Vortex ipliklerinden üretilen ürünlerin çok daha az pahalı olduğunu göreceksiniz, çünkü onlar daha temizdir. Ancak bu sadece ve sadece dokuma işletmesinin temizlik sistemine bağlıdır.
Terbiyedeki Etkileri
Ring, ring/open ve hatta open-end ipliklerden yapılan karşılaştırılabilir ürünlerle uyuşan sonuçları elde etmek için dokuma ve elbette örme kumaşların bu üretim alanındaki prosedür ve yöntemlerinde önemli değişiklikler gerekmektedir. Tam entegre bir tekstil işletmesi için Vortex ipliklerin kullanımının neler getireceğini hesaplamak sadece satış amacına yönelik olarak bir iplik makinasına fiyat biçmekten daha kolaydır. Tam entegre üretimde genel uygulamalardan hem mevcut ürünlerdeki Vortex ve ring ipliklerin değiştirilmesinde hem de Vortex ipliklerinin özel niteliklerine göre geliştirilen yeni ürünlerde tam olarak yararlanılabilir. Her iki durumda da terbiyeye yönelik genel prosedürler doğal olarak aynıdır. Terbiye, ring/open-end ipliklerden yapılan ürünlere kıyasla farklılığı yaratan işlemdir. Burada kullanım amacına göre tuşe belirlenmelidir (open-end iplikler için her zaman olması gerektiği gibi).
Mukavemet Faktörü
Son olarak hep tartışılan fakat gereğinden fazla büyütülen bir konuya değinmek istiyoruz: iplik mukavemeti ve onu takiben kumaş mukavemeti. Günümüzde bile teknik teslimat koşulları veya teknik tanımlamalar konusunda müşterilerin ürünle ilgili öne sürdüğü koşullar, sadece ring ipliklerin kullanıldığı ve mukavemet standartlarının, pratikte gereken değerlerin ne olduğuna bakılmaksızın, karde ya da penye ring ipliklerin mevcut değerlerine göre belirlendiği zamanlardan kalmadır.
Birçok alanda; özellikle koruyucu elbiseler konusunda bu değerler güvenlik açısından tehlike bile oluşturmaktadır. Ne yazık ki bir kumaşın yüksek mukavemete sahip olmasının o ürünün uzun ömürlü olacağı anlamına gelmediği her yerde anlaşılamamıştır. Buna karşılık aşınma mukavemeti ve boncuklanma davranışı (örnek olarak verilen sadece iki parametre) çok daha önemlidir. Bu konuda Vortex iplikleri çok daha avantajlıdır. Yapılan bir karşılaştırma gösteriyor ki, Vortex ipliklerinin boncuklanma değeri ring ipliğine göre yaklaşık 1.5 derece daha iyidir.
Lauffenmühle GmbH, 25 yılı aşkın bir süredir iş giysilerinde kullanılan malzemeleri üretmektedir. Bir milyon üründen biri bile kopuş problemlerinden dolayı değiştirilmek zorunda kalınmadı. Sinner periyodunun (kimya, mekanik, zaman ve ısının her zaman %100 dengede olmasını gerektiğini söyler) maliyet faktörlerinden dolayı giderek kimya ve mekanik faktörlere kaydırıldığı yerlerde, endüstriyel giysilerin kiralanmasında 100 veya daha fazla yıkama/kurutma periyodu olarak hesaplanan “ömür süresi” için, bu eğirme sistemi kombinasyonlarının en uygun boncuklanma ve aşınma kaybı değerleri bakımından başarılı olması bekleniyor. Bu bakımdan Vortex iplikçilik mükemmel. Bu arada hastane çarşaflarında lint oluşumunun oldukça düşük olması, işlem sonrası daha az aksilik olmasını garanti ediyor.
Sonuç
Lauffenmühle’nin şirket felsefesi, uygun iplik sisteminin (karde veya penye, kompakt ring iplik, open end iplik ya da Vortex iplik) kullanılmasını mümkün kılıyor. Böyle ölçülebilir parametreler dışında kumaşlar kesinlikle müşteriler ve tüketiciler tarafından istenilen mevcut modaya uygun olarak akıcı, düzgün, kadınsı, açık, temiz, yumuşak, gergin gibi sıfatları taşımalıdır.
Şu hep akılda tutulmalıdır ki tüketicilerin %99’u ring iplikler, open-end iplikler ya da Vortex iplikler hakkında hiçbir şey duymamıştır; onlar sadece doğru sonuçla ilgilenir. Bundan dolayı iplik işletmeleri iyi iplik, kötü iplik ve ucuz iplik gibi yanlış fikirleri aşmanın önemli olduğunu anlamak zorundalar. Bir iplik daima günlük ihtiyaçlara uygun olup olmadığı yönünde ele alınmalıdır. Bu, ring iplik de olabilir, open end ya da Vortex iplik de...
Not: Bu makale Melliand Textile Industry Reports Eylül/2004 sayısından alınmıştır.